Versnellingssystemen voor vakantiefietsen: vergelijking

Wil je een prettige fietsvakantie, dan is een fiets met versnellingen onontbeerlijk: een heuvel of berg op zonder versnellingen moet nog aardig lukken, maar de lol is er al snel af als je dat je hele vakantie moet doorstaan. Maar hoe kies je het juiste versnellingssysteem?

Versnellingen zijn niet alleen handig in bergachtige omgevingen, ook in winderige omgevingen is een fiets met versnellingen een aanrader. De drie systemen die bij vakantiefietsen worden gebruikt, zijn het derailleursysteem, de Rohloff versnellingsnaaf en de Pinion versnellingsbak.

Deze pagina bespreekt de volgende onderwerpen:

Wat zijn dit voor versnellingssystemen en wat zijn de voor- en nadelen?

Eerlijkheidshalve moet ik bekennen dat ik een paar jaar geleden 2500 kilometer in India heb gefietst met een fiets zonder versnellingen. Dat ik af en toe heuvelop moest lopen nam ik voor lief. Zonder versnellingen kan dus wel!

Derailleursysteem

Zo rond 1875 kwam een Fransman op het idee om op zijn achterwiel twee kransjes te zetten zodat hij lichter of zwaarder kon trappen. Het van spoor of kansje wisselen wordt in het Frans ‘derailler’ genoemd en zo is de naam derailleur ontstaan.

Derailleursysteem: voor- en achterderailleur

Meer dan 140 jaar later bestaat het systeem nog steeds, maar is het iets geavanceerder. Achter heb je 10 of 11 kransjes die tezamen een cassette worden genoemd. Voor heb je drie kettingbladen. Door middel van een achterderailleur en een voorderailleur kun je (in theorie) met de linker- en rechterschakelaar op het stuur 30 of 33 combinaties kiezen (in de praktijk zorgen sommige combinaties voor extra snelle slijtage; daarover verderop meer).

Kwaliteitsklassen van een derailleur

Het woord ‘derailleur’ staat eigenlijk voor ‘derailleursysteem’. Het is een systeem omdat het bestaat uit een set aan onderdelen die tezamen zorg dragen voor:

  • Schakelen (versnellingschakelaars, voor- en achterderailleur, de ketting, cassette en voorbladen)
  • Remmen en
  • Draaien.

De set aan onderdelen van een derailleursysteem wordt een onderdelengroep genoemd. Onderdelengroepen zijn qua kwaliteit in verschillende klassen ingedeeld.

Derailleur onderdelengroepKwaliteit
AlivioNiet doen!
DeoreRedelijk (pakweg € 200,- goedkoper dan LX)
LXbeter (pakweg € 200,- goedkoper dan XT)
SLXqua niveau gelijk aan LX
XTBeste onderdelengroep

De rangorde van de groepen is alfabetisch. Hoe hoger in het alfabet, hoe slijtvaster, hoe beter het schakelt en . . . hoe duurder.

Een Alivio cranckstel loopt stugger en is minder slijtvast dan een Deore. Alivio en lagere groepen verkopen wij dan ook nooit. Een LX-derailleur werkt iets minder nauwkeuriger en is minder mooi afgewerkt dan een XT-derailleur.

Rohloff versnellingsnaaf

De Rohloff-naaf is een versnellingssysteem voor fietsen waarbij het achterwiel wordt voorzien van een versnellingsnaaf met 14 versnellingen. In 1998 kwam de eerste werkende Rohloff-naaf op de markt. De versnellingsnaaf is genoemd naar de ontwerper Bernhard Rohloff.

Een Rohloff-versnellingsnaaf

Bernhard wist in het achterwiel 14 versnellingen in te bouwen. Dat was toen revolutionair, want zelfs het grote Shimano kon zo’n lichte naaf met zo veel versnellingen niet bouwen.
Het duurde een paar jaar voordat de kinderziektes eruit waren, maar tegenwoordig is de naaf een standaardonderdeel voor veel vakantiefietsers. 80 procent van de verkochte vakantiefietsen is met een Rohloff-naaf uitgerust.

In tegenstelling tot een derailleur is de Rohloff er eigenlijk maar in één variant. Er zijn alleen wat verschillen tussen de manier van schakelen en de kleur van de naaf.

Lees meer over Rohloff-naven »

Pinion versnellingsbak

Het Pinion versnellingssysteem is een versnellingsbak voor fietsen die tussen de pedalen zit. Hij is in 2011 ontwikkeld door Michael en Christoph, twee ex-ingenieurs van autofabrikant Porsche.

Het Pinion versnellingssysteem.

Destijds had ik zelf een van de eerste Pinions getest; daar was ik toen niet super-enthousiast over. Maar inmiddels is de Pinion dermate verbeterd dat hij net zo goed is als de Rohloff: de kinderziektes zijn eruit.

Oorspronkelijk had Pinion maar een variant, de P1.18, een versnellingsbak met 18 versnellingen. Daarnaast zijn er inmiddels –goedkopere- Pinions met 9 en 12 versnellingen, de P1.9 en P1.12. En er is de C1.12, een Pinion met een magnesium behuizing.

Ook al zullen Michael en Christoph dat niet toegeven, maar zij willen net zo beroemd worden als Rohloff. De tijd zal het uitwijzen… We zien in ieder geval dat Pinion in hun korte bestaan duidelijk terrein begint te winnen van Rohloff.

Lees meer over het Pinion versnellingssysteem »

Maar er zijn toch ook versnellingsnaven van Shimano?

Shimano versnellingsnaven zijn geschikt wanneer je fietst in relatief vlakke gebieden en geen grote afstanden aflegt. Shimano-naven zijn niet gebouwd om grote krachten over te brengen; ze zijn zelfs niet goedgekeurd voor mountainbikes. Als je dus met bepakking bergop fietst en je gaat op de pedalen staan, dan is de kans groot dat de Shimano-naaf doorslaat. Dat heeft met de kleinere tandwielen te maken en de mindere stijfheid van de as.

Bij Rohloff en Pinion zijn de interne tandwielen groter dan van Shimano. Bij Rohloff en Pinion zijn de tandjes recht; bij Shimano zijn ze schuin afgerond. Schuin afronden zorgt voor soepeler schakelen, maar leidt ook tot extra slijtage. Tijdens de grootste fietsenbeurs van Europa, Eurobike, toont Rohloff dan ook altijd een zij-aan-zij-vergelijking van de Shimano kransjes en de Rohloff kransjes. Op Sint Christophorus staat een uitgebreidere uitleg over het kwaliteitsverschil.

Kransjes van Shimano-versnellingen vergeleken met kransjes van een Rohloff-naaf. Foto door Sint Christophorus.

Shimano versnellingsnaven passen dan ook niet bij ons idee van een duurzame vakantiefiets, vandaar dat we dat systeem verder buiten beschouwing laten.

Wat zijn de voor- en nadelen van deze versnellingssystemen?

Voor- en nadelen van een derailleur

De ene XT is de andere niet

Een onderdelengroep van een derailleur is een set van onderdelen voor versnellen, remmen en draaien. Niet alle fietsfabrikanten monteren al deze onderdelen van één en hetzelfde merk en type op hun confectiefietsen. Om commerciële en/of praktische redenen worden er vaak verschillende door elkaar gebruikt. Daar hoeft op zich niet veel mis mee te zijn, zolang er maar niet teveel op cruciale onderdelen bespaard wordt.

Soms zie je dat een fietsmerk een XT-derailleur monteert. Denk dan niet dat het een fiets is die geheel is afgemonteerd met XT. Kijk even verder. Soms worden op de rest van de fiets supergoedkope Shimano-onderdelen gebruikt en laten ze je in de waan dat het een goede fiets is. Met name scherpgeprijsde Duitse merken zijn daar goed in.

Een derailleur is per definitie slijtagegevoelig

Het kenmerk van een derailleur, de ketting van kransje laten wisselen, maakt een derailleur inherent slijtagegevoelig: wanneer een ketting schuin op een kransje staat, slijten je ketting en cassette sneller. En dat is goed voor ons, want zo kunnen wij weer wat verdienen in onze werkplaats.

Bij sommige schakelstanden slijt je derailleur meer dan gebruikelijk.

Je kunt slijtage wat beperken door bewuste schakelstanden te hanteren. Op het plaatje kun je zien hoe het hoort. Dus ligt de ketting op het voorblad met nummer 1, dan mag je achter alleen de vier achterkransjes aan de linkerkant gebruiken. Gebruik je het middelste voorblad, dan mag je alleen de middelste kransjes op je cassette gebruiken.

Voordelen van een derailleurNadelen van een derailleur
  • Van spotgoedkoop tot heel duur
  • Wereldwijd verkrijgbaar
  • Ruim verzet
  • Weegt weinig
  • Kwaliteitsverschillen per fietsfabrikant
  • Onderhoudsgevoelig.
  • Onlogisch dat je moet opletten dat de ketting niet te scheef staat.
  • Alleen met ketting leverbaar.
  • Gevoelig voor vuil en kwetsbaar.
  • Slijt soms erg snel.
  • Je moet vooraf bepalen dat je gaat schakelen.
  • Soms grote stappen tussen de versnellingen.
  • Veel overlap tussen de versnellingen

Voor- en nadelen van een Rohloff-naaf

Het bereik tussen het lichtste en het zwaarste verzet van een Rohloff-naaf is 526 %. Dus bijna net zo groot als dat van een derailleursysteem. Dit bereik is meestal voldoende om met bepakking bergop te komen. Wil je toch lichter, dan kunnen wij een ander voorblad of achterkransje monteren. Dat gaat dan wel ten koste van het zwaardere verzet.

Het is je vast wel eens overkomen dat je bergop te laat was met terugschakelen.
Of dat je in een zwaar verzet stilstond voor een verkeerslicht. Met een derailleur kun je dan niet meer schakelen, maar met een Rohloff wel. Dat is het grootste voordeel.
Verder vind ik het fijn dat de stapjes tussen de versnellingen natuurlijker aanvoelen. Bij een derailleur had ik op vlak landschap vaak het gevoel dat ik niet in het goede verzet kwam. Ik fietste vaak of te licht of te zwaar. Bij een Rohloff heb ik dat nooit want het verschil tussen de versnellingen is 13,6% en bij een derailleur (met een cassette van 11 tot 36 tandjes) is het al snel 17%.

En, yes! Met een Rohloff kun je eindelijk afscheid nemen van die vieze smerige ketting en overgaan op een riemaandrijving.

Voordelen van een Rohloff-naafNadelen van een Rohloff-naaf
  • Extreem betrouwbaar.
  • Je kan schakelen vanuit stilstand.
  • Je kan een riem gebruiken in plaats van een ketting.
  • Weinig onderhoud nodig (1 keer per 5.000 km maar minstens een keer per jaar olie spoelen).
  • De rechte ketting- of riemlijn zorgt voor een efficiëntere krachtoverbrenging.
  • Je kan in één keer van heel zwaar naar heel licht. Of andersom.
  • Een kapotte spaak is makkelijker te vervangen dan bij een derailleur.
  • 2 % minder efficiënt dan een derailleur (www.hupi.org).
  • Een Rohloff naaf is 220 gram zwaarder dan een derailleur systeem (www.bikestation.fi).
  • De prijs is ruwweg € 1000,- hoger dan een LX-derailleurgroep.

Voor- en nadelen van een Pinion versnellingsbak

De Pinions met 9 en 12 versnellingen (P1.9, P1.12 en C1.12) zijn handig voor niet-vakantiefietsers of als je met trapondersteuning rijdt. Omdat we het over vakantiefietsers hebben, gaat het bij de voor- en nadelen over de Pinion P1.18.

De Pinion P1.18 heeft als voordeel dat hij met 18 versnellingen er meer heeft dan de Rohloff-naaf. Het bereik is 636% en de stapjes tussen de versnellingen liggen ook nog eens dichter bij elkaar, nl. 11,5%. Mooier kan bijna niet.

Waar bij de Rohloff het gewicht in het achterwiel zit, daar zit het bij de Pinion op de beste denkbare plek; namelijk tussen de pedalen. Dit stuurt wat lichter, maar zodra je tassen op je fiets hebt hangen, dan valt dit verschil weg. Wat blijft dat is dat de Pinion 820 gram zwaarder weegt dan de Rohloff.

Een Pinion is geschikt voor riemaandrijving.

Voordelen van een Pinion versnellingssysteemNadelen van een Pinion versnellingssysteem
  • Extreem betrouwbaar.
  • Je kan schakelen vanuit stilstand.
  • Je kan een riem gebruiken in plaats van een ketting.
  • Nog minder onderhoud dan de Rohloff
  • Een rechte ketting- of riemlijn zorgt voor een efficiëntere krachtoverbrenging.
  • Je kan in één keer van heel zwaar naar heel licht. Of andersom.
  • Een kapotte spaak is makkelijker te vervangen
  • Je hebt een speciaal frame nodig
  • 2 % minder efficiënt dan een derailleur (www.hupi.org).
  • Een Pinion is 820 gram zwaarder dan een Rohloff. De C1.12 is 570 gram zwaarder dan een Rohloff.
  • De prijs is pakweg € 1000,- hoger dan een Rohloff-naaf.

Vergelijkingsoverzicht van versnellingssystemen

Vergelijking van het bereik en verzet van een derailleur, een Rohloff en een Pinion.

VersnellingssysteemDerailleursysteemRohloffPinion P1.18
Aantal effectieve versnellingen151418
Stappen tussen versnellingen17%13,70%11,50%
OnderhoudTe vaakEen keer per 5.000 km olie ververseneen keer per 10.000 km olie verversen
Levensduur4000 tot 6000 kilometerMeer dan 100.000 kilometerTot nu minstens 50.000 kilometer
Riem mogelijk?NeeJaJa
Prijs€ 150,- tot € 2000,-€ 1000,-€ 2000,-
Gewicht1575 gram1825 gram2700 gram
Bereik573%537%636%
KwetsbaarheidHoogLaagLaag
Bewezen betrouwbaarheidMatigExtreem betrouwbaarBehoorlijk betrouwbaar
Verkrijgbaarheid wereldwijdGoedMatig, maar niet van toepassingSlecht, maar niet van toepassing
Service wereldwijd van producentNietUitstekendUitstekend

Er is ook een Duitse site waarop je van alles kunt berekenen. Typisch Duits en daarom erg goed!
Het heet de ritzelrechner maar je moet wel iets meer dan gemiddeld verstand van fietsen hebben.

Nog meer weten?

 

We hebben nog meer achtergronden over versnellingssystemen. Lees meer over:

 

Deel deze pagina met anderen